آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - آشنايى با مؤسّسه تعليماتى تحقيقاتى امام صادقع

آشنايى با مؤسّسه تعليماتى تحقيقاتى امام صادقع



آنان كه در تقسيم سالهاى طولانى تحقيق سهم زيادى از زمان را در راه دستيابى به مآخذ و منابع سپرى كرده اند, همواره مى انديشند كه اگر اين فرصتها از دست نمى رفت چه نتايج سودمندى مى توانست داشته باشد, استاد جعفر سبحانى كه توفيق داشتند از هيجده سالگى قلم بزنند در وادى تحقيق و نگارش گام بردارند, در طول چهل و هشت سال, گرانى آنچه را كه در دست يافتن به مآخذ و منابع از دست مى رود, به خوبى احساس كردند, و همواره به تأسيس مركزى ويژه محققين و مؤلفين مى انديشيدند كه در آن بتوان بدون طيّ مراحل دست و پاگير, به مخزن كتابخانه مراجعه مستقيم كرد و به دور از جا رو جنجال روزمرگيها, در سالن مطالعه آن يا اتاقهاى مخصوص مؤلفين و محققين, به تأليف و تحقيق پرداخت. با پيروزى انقلاب اسلامى ايران, زمينه تحقق اين انديشه فراهم شد و با همت بلند و تلاش پيگير ايشان و همراهى جمله اى از فرهنگدوستان, نخستين گام, يعنى هسته مركزى موسسه تعليماتى و تحقيقاتى امام صادق ـ عليه السلام ـ در سال تأسيس و در روز عيدغدير افتتاح شد.
اين مؤسسه كه با انگيزه فراهم آوردن كتابخانه اى ويژه محققين و مؤلفين تأسيس شد, بنابر مقتضيات زمان و احساس نيازهاى اساسى ديگر, مواردى چند را به دستور كار خود افزود كه فشرده آن عبارت است از:
١ ـ تربيت و آموزش استعدادهاى جوان براى تحقيق در مسائل اسلامى; بويژه تفسير, حديث و عقايد.
٢ ـ احياى متون اسلامى و تحقيق بر روى آثار بزرگان شيعه.
٣ ـ نقد آثار روز درباره اسلام.
٤ ـ پاسخ به سؤالات دينى.
٥ ـ انتشار جزوات مختصر در زمينه مسائل اسلامى.

بعد از تشكيل هسته مركزى, با احساس نياز به توسعه بيشتر مركز, توجه عاشقان رشد و اعتلاى فرهنگ اسلامى, از جمله حضرت امام خمينى ـ قدس الله نفسه الزكيه ـ به آن جلب شد و با همراهى ايشان, موجبات گسترش مركز فراهم شد و ساختمان جديد مركز در زمينى به مساحت دوهزار متر مربع احداث گشت.
اين مركز داراى مخزن بزرگ كتابخانه و سالن مطالعه وسيع و مجهز است. اتاقهاى مخصوص محققين و مؤلفين در طبقه سوم آن قرار دارد و آخرين طبقه آن داراى دو كلاس بزرگ و مجهز براى كارهاى آموزشى است.
محققينى كه به تنهايى مشغول تحقيق و تأليف هستند, از سالن عمومى كتابخانه كه محيطى بسيار آرام است, استفاده مى كنند. ايشان بدون مراجعه به كتابدار مى توانند خود وارد مخزن كتابخانه شوند و در قسمتهاى مختلف آن, جدا از دست يافتن به منبع مورد نياز, با منابع ديگرى در زمينه كار خود آشنا بشوند. آن دسته از محققين كه به طور گروهى بر روى اثرى كار مى كنند, اتاقى ويژه دارند. گروهى از محققين زير نظر مستقيم استاد جعفر سبحانى به تحقيق مى پردازند و كسانى نيز به كارخود مشغول هستند و از امكانات مؤسسه استفاده مى كنند. كافى است موضوع مورد تحقيق اسلامى باشد و محقق, شرايط اوليه تحقيق را داشته باشد و مراعات ضروريات يك محيط تحقيقى سالم را بكند. آنگاه مى تواند به راحتى از تسهيلات مؤسسه استفاده كند.
كتابخانه مركز كه شامل مجموعه اى از كتب مرجع و مصادر اوليه است, حدود چهارده هزار جلد كتاب دارد كه بخش اعظم آن, كتابخانه شخصى استاد سبحانى است كه به مركز اهدا شده است. اگر محققى از خارج از كشور و يا از شهرستانهاى ايران براى تحقيق در موضوعات اسلام به قم بيايد, مى تواند در طول مدت تحقيق, ميهمان مؤسسه باشد و از امكانات آن استفاده كند.
در بخش احياى آثار پيشينيان, تصحيح و تحقيق كتب خطى قبل از قرن ششم در دستور كار قرار دارد كه زير نظر استاد جعفر سبحانى نسخه هاى صحيح گردآورى مى شود و بعد از مقابله و تصحيح و تحقيق چاپ مى گردد. نمونه اى از آثار تحقيق شده عبارت است از:
١ ـ المهذّب, نگارش نوشته فقيه نامدار قرن پنجم, ابن براج در دو جلد.
٢ ـ جامع الشرائع, نوشته فقيه بزرگ شيعه در قرن هفتم, يحيى بن سعيد, در يك جلد.
٣ ـ العمدة در مناقب اهل بيت و از كتب اهل سنت, نوشته ابن بطريق از علماى قرن ششم.
٤ ـ جواهر الفقيه, نوشته فقيه نامدار, ابن براج در يك جلد.
٥ ـ رجال نجاشى, نوشته رجالى معروف كه اثر وى سند شيعه و مورد اعتماد تمام فقهاست, در دو جلد.
٦ ـ اشارت الصبغ.
نمونه اى از آثار تأليف شده عبارت است از:
١ ـ منشور جاويد, نخستين تفسير موضوعى به زبان فارسى در نه جلد.
٢ ـ مفاهيم القرآن, در پنج جلد.
٣ ـ الله خالق الكون, ترجمه جعفر الهادى.
٤ ـ الهيات, در دو جلد.
٥ ـ عقائد و معارف, در شش جلد.
٦ ـ فروغ ولايت: زندگى پرافتخار اميرمؤمنان, در دو جلد.
٧ ـ ملل و نحل, در عقايد ملل اسلامى, در سه جلد.
٨ ـ كليات فى علم الرجال, در قواعد كلى علم رجال.
٩ ـ تأمين اجتماعى, به قلم گروهى از محققان.
هم اكنون جمعى از محققين زير نظر استاد جعفر سبحانى مشغول تأليف تاريخ فقه و فقها هستند. آنچه در اين مجموعه مورد نظر است, اثبات عدم انقطاع ميان فقه شيعه و حضرت رسول اكرم ـ ص ـ است. در اين تحقيق, تاريخ فقه و فقها, اعم از شيعه و سنّى, به طور كامل بررسى مى شود تا به فقهاى تابعين و فقهاى صحابه رسد. جمعى ديگر از محققين نيز استاد را در تأليف مفاهيم القرآن, كه تفسير موضوعى قرآن كريم است, يارى مى رسانند.
جناب حجت الاسلام شيخ مهدى پيشوايى در اين مركز مشغول تأليف مجموعه اى در تاريخ زندگى ائمه معصومين ـ ع ـ هستند. كه در اين مجموعه سعى مى شود كارها هماهنگ با معيارهاى تحقيقى روز پيش رود تا بتوان از آن به عنوان كتاب درسى در حوزه و دانشگاه استفاده كرد. خصوصيت ديگر اين مجموعه اين است كه در آن سعى شده است زندگى ائمه طاهرين ـ ع ـ در صفحاتى برابر با هم مورد بررسى قرار بگيرد; نه آن گونه كه دويست صفحه به اميرالمؤمنين ـ ع ـ اختصاص شود و ده صفحه به زندگى امام على النقى ـ ع ـ.
بخشى ديگر از فعاليتهاى مؤسسه تعليماتى و تحقيقاتى امام صادق(ع), فعاليتهاى آموزشى است. از جمله دروس تخصصى حوزه علميه قم, درس كلام است كه تدريس آن به عهده اين مؤسسه است. بخش كلام مؤسسه در سال گذشته پنجاه نفر دانشجو داشت كه امسال گروهى ديگر نيز پذيرفته شده اند و اكنون در دو گروه در كلاسهاى مستقل مخصوص فراگيرى علم كلام هستند. دوره آموزش علم كلام چهار سال است.
مؤسسه داراى نشريه اى داخلى است به نام كلام كه در آن مسائل كلامى مورد بحث قرار مى گيرد و در صورت فراهم آمدن امكانات, محدوديت آن برداشته مى شود و به صورت نشريه اى عمومى در دسترس كليه علاقمندان قرار خواهد گرفت.